Móng có vai trò rất quan trọng đối với công trình. Vì vậy quá trình xây dựng nền móng được chú trọng cẩn thận.
Nền móng của công trình cầu đường chịu tác động đồng thời của tải trọng, địa chất, nước mặt – nước ngầm, xói lở và điều kiện khai thác. Vì vậy khi xuất hiện lún, nứt hoặc chuyển vị, cần xác định cơ chế gây ra biến dạng thay vì quy ngay cho một nguyên nhân duy nhất.
Địa chất và sự biến đổi của nền đất
Sức chịu tải và độ lún phụ thuộc phân bố các lớp đất, trạng thái ứng suất, mực nước ngầm và quá trình cố kết. Lớp đất yếu nằm dưới sâu vẫn có thể ảnh hưởng nếu vùng ứng suất của móng truyền tới đó. Với nền đắp đường, sự khác nhau giữa nền tự nhiên và khu vực xử lý nền cũng có thể tạo lún không đều.
Nước và xói lở
Đối với cầu qua sông, xói chung và xói cục bộ quanh trụ có thể làm hạ cao độ đáy, tăng chiều dài tự do của cọc và thay đổi điều kiện chịu lực ngang. Với nền đường, thoát nước kém làm đất nền tăng độ ẩm, giảm độ cứng và dễ phát sinh hằn lún hoặc phá hoại cục bộ.
Tải trọng và tác động khai thác
Tải trọng xe, lực hãm, lực ngang, va chạm và tải động lặp lại có thể chi phối một số bộ phận móng cầu. Mức độ ảnh hưởng phải lấy từ mô hình thiết kế và số liệu khai thác, không nên suy từ cảm giác “xe chạy nhiều” hay “cầu tải lớn”.
Chất lượng khảo sát và thiết kế
Khảo sát không đủ chiều sâu, bỏ sót lớp đất yếu, đánh giá sai nước ngầm hoặc không xét xói có thể dẫn tới mô hình nền không phù hợp. Thiết kế cần được cập nhật khi dữ liệu hiện trường khác đáng kể so với hồ sơ ban đầu.
Chất lượng thi công
Sai vị trí cọc, cọc hư hỏng, mối nối không đạt, nền công tác lún, vật liệu đắp không đạt độ chặt hoặc hệ thoát nước thi công kém đều có thể làm giảm chất lượng công trình. Kiểm soát phải dựa trên hồ sơ nghiệm thu và số liệu đo, không chỉ quan sát bề mặt.
Ảnh hưởng từ công trình lân cận
Đào đất, hạ nước ngầm, thi công cọc hoặc tải trọng mới gần công trình hiện hữu có thể làm thay đổi trường ứng suất của nền. Khi có dự án mới sát cầu, đường hoặc tường chắn, cần đánh giá ảnh hưởng tương hỗ trước khi thi công.
Quan trắc và bảo trì
Các mốc lún, đo chuyển vị, kiểm tra khe co giãn, cao độ mặt đường và khảo sát đáy sông giúp phát hiện xu hướng biến dạng. Số liệu theo thời gian quan trọng hơn một lần đo đơn lẻ vì cho thấy biến dạng có ổn định hay đang tiếp tục phát triển.
Kết luận
Độ bền của nền móng cầu đường phụ thuộc cả điều kiện tự nhiên lẫn chất lượng khảo sát, thiết kế, thi công và khai thác. Khi có dấu hiệu bất thường cần xác định nguyên nhân bằng số liệu địa kỹ thuật và quan trắc trước khi chọn biện pháp xử lý.
